Robaki to pasożytnicze robaki żyjące w jelitach lub tkankach człowieka. Zdecydowana większość pasożytów ma dwóch żywicieli – pośredniego i końcowego. Jednak niektóre robaki pasożytują na organizmie, nie opuszczając go ani nie przedostając się do środowiska. Robaki są wszechobecne. Najwięcej ich występuje w krajach o ciepłym i wilgotnym klimacie.
Objawy robaków w jelitach zależą nie tylko od rodzaju inwazji, ale także od charakterystyki jej przebiegu.
Najczęstsze rodzaje pasożytów
Istnieje siedem głównych odmian robaków pasożytniczych:
Owsiki
Owsiki to małe, nitkowate robaki sklasyfikowane jako nicienie. Rozmiar osoby dorosłej nie przekracza 1 milimetra. W organizmie człowieka żyją głównie w jelicie grubym, powodując podrażnienia, uszkodzenia błony śluzowej i zapalenie jelit. Enterobiaza wywoływana przez owsiki ma okres inkubacji około 15 dni. Następnie rozwija się charakterystyczny obraz kliniczny. Czas trwania choroby wynosi 2 miesiące, co jest równe długości życia robaka. W rzeczywistości choroba nie ustępuje sama, ponieważ w przypadku enterobiozy istnieje mechanizm samozakażenia.
Uwaga: objawy enterobiozy są rzadko wyraźne. Choroba często występuje w niejasnej formie i nie ma wyraźnych objawów diagnostycznych. Enterobiazę u dzieci podejrzewa się, jeśli dziecko skarży się na swędzenie w okolicy odbytu.
Do zarażenia owsikami dochodzi w przypadku nieprzestrzegania zasad higieny osobistej. Droga przenoszenia jest fekalno-oralna. Osoba, która dotknie zanieczyszczonej powierzchni i nie umyje później rąk, połyka jaja robaków. Ponowne zakażenie enterobią następuje w podobny sposób. Pacjent odczuwający swędzenie w okolicy odbytu drapie niepokojące miejsce, po czym zaczyna jeść. Jaja robaków złapane na rękach zostają połknięte. Cykl rozwojowy pasożyta rozpoczyna się od nowa.
Glisty
Glisty to dwupienne glisty żyjące w jelitach cienkich ludzi i zwierząt. Długość żeńskiego robaka wynosi 40 centymetrów. Samiec jest znacznie mniejszy. Jego długość zwykle nie przekracza 25 centymetrów. Cechą identyfikującą mężczyznę jest spiczasty koniec ciała.
Cykl życiowy glisty jest nieco bardziej złożony niż cykl życiowy owsików. Droga zakażenia jest fekalno-ustna. Jaja robaków spadają na ludzkie ręce podczas pracy z glebą i przedmiotami nią zabrudzonymi. W żołądku z jaja wyłania się młoda larwa, która za pomocą haczyków przedostaje się do krwiobiegu. To tam następuje jego rozwój i migracja. Zanim larwa przedostanie się do płuc, osiąga stan, który pozwala jej rozwinąć się w osobnika dojrzałego płciowo. Pacjent kaszle larwę, po czym zostaje ona ponownie połknięta, wchodzi do jelit i zamienia się w dorosłego glistę.
Włosogłówki
Włosogłówka to okrągły robak należący do grupy nicieni. Jest pasożytem żyjącym w jelicie grubym ludzi i zwierząt domowych. Zewnętrznie robak wygląda jak cienka szarawa nić o różnej grubości. Przednia część ciała włosogłówki jest cienka i długa. Tylna część jest pogrubiona i skrócona. To tutaj znajdują się narządy wewnętrzne. Długość ciała włosogłówki nie różni się w zależności od płci i wynosi 3-5 centymetrów.
Jaja włosogłówki, już pasożytującej w organizmie żywiciela, dostają się do środowiska z kałem. Tutaj dojrzewają i stają się inwazyjne. W przypadku nieprzestrzegania zasad higieny osobistej człowiek zaraża się drogą fekalno-ustną. Larwy włosogłówki dostają się do jelit, rosną, żywią się mikroflorą i rozwijają. Następnie młode robaki migrują do jelita grubego. Rozwija się trichocefaloza.
Łańcuch
Tasiemce to tasiemce, które czasami osiągają długość 25 metrów. Najbardziej znanymi przedstawicielami tego rodzaju pasożytów są:
- tasiemiec bydlęcy;
- tasiemiec wieprzowy;
- szeroka taśma.
Budowa ciała wszystkich tasiemców jest podobna. Mają głowę, szyję i ciało składające się z wielu segmentów. Segmenty znajdujące się na końcu ciała mają macicę wypełnioną jajami. Są oddzielane od tasiemca i wydalane z kałem.
Z reguły cykl życiowy tasiemca zakłada obecność dwóch żywicieli - pośredniego i ostatecznego. Żywiciel pośredni może się różnić w zależności od typu robaka. Osoba zaraża się poprzez spożycie larw znajdujących się w źle ugotowanym mięsie lub rybie.
Echinokok
Echinococcus to najmniejszy istniejący tasiemiec. Jego długość wynosi 2-8 mm. Osoba dojrzała płciowo ma skoleks, szyję i 3-4 segmenty. Żyje w jelitach zwierząt mięsożernych z rodziny psów. Żywicielami pośrednimi mogą być zwierzęta roślinożerne lub ludzie. Jaja robaków spadają na ręce w wyniku kontaktu z żywicielem ostatecznym lub podczas zbierania dzikich jagód skażonych jajami Echinococcus.
Po spożyciu jaja człowiek staje się żywicielem pośrednim. W jego organizmie larwy przedostają się do naczyń krwionośnych, wraz z krwią przenoszone są do narządów i tkanek, gdzie osiadają i przekształcają się w płetwę – pęcherz wypełniony płynem, zawierający skoleks pasożyta. W tym przypadku Fin może osiągnąć duże rozmiary, co prowadzi do ucisku narządów i tkanek. Szczególnie niebezpieczna jest lokalizacja cyst bąblowatych w mózgu, wątrobie i płucach.
Schistysomy
Schistisoma to dwupienne robaki należące do kategorii płazińców. Mają przyssawki ustne i brzuszne. Samica jest nieco dłuższa od samca. Żywicielem ostatecznym schistosomów są ludzie i ssaki. Robak osiada w małych naczyniach jelita grubego, miednicy małej i pęcherzu. Jaja pasożyta przedostają się do krwi, są filtrowane przez nerki i wydalane z moczem.
Larwy pasożyta przedostające się do zbiorników słodkowodnych przedostają się do ciał mięczaków, gdzie kontynuują swój cykl rozwojowy. Po 6-8 tygodniach zarodki ponownie wychodzą na otwartą wodę, gdzie przekształcają się w cerkarie – larwy ogoniaste, które mogą przenikać do organizmu człowieka przez nieuszkodzoną skórę. Z reguły inwazje u ludzi rozwijają się podczas pływania w otwartych zbiornikach wodnych, prania w nich ubrań lub innego kontaktu z otwartą wodą.
Filaria
Filariae to okrągłe, nitkowate robaki. Istnieje około 8 odmian filariów pasożytujących na organizmie człowieka. Żywicielem pośrednim i nosicielem choroby są owady wysysające krew. Zakażenie człowieka następuje poprzez ukąszenia owadów i larwy robaków pasożytniczych przedostających się do górnych warstw skóry.
Larwy rozprzestrzeniają się w organizmie żywiciela ostatecznego drogą krwiopochodną. Robaki rozprzestrzeniają się po całym organizmie, osadzają się w narządach i tkankach, powodując reakcje alergiczne, obrzęk dotkniętego obszaru, limfostazę i proliferację komórek śródbłonka.
Jak rozpoznać robaki w domu
Obecność robaków w organizmie można założyć na podstawie pewnych charakterystycznych objawów. Ponadto opracowano specjalny test składający się z kilku pytań umożliwiający szybką diagnostykę infekcji robakami pasożytniczymi.
Oznaki obecności pasożytów w organizmie
Objawy robaków w ciele osoby dorosłej zależą bezpośrednio od rodzaju inwazji.
- Enterobioza - swędzenie odbytu, bezsenność, drażliwość, zaburzenia trawienia, biegunka, zmniejszenie apetytu, ból po prawej stronie brzucha, wzdęcia, fałszywa potrzeba wypróżnienia.
- Glistnica - wymioty, ból pępka, suchy kaszel, nudności, trudności w świszczącym oddechu, glisty lub jaja glisty w kale, świszczący oddech, podwyższona temperatura ciała.
- Trichocefaloza - wzdęcia, wymioty, kał zmieszany z krwią i śluzem, upośledzenie umysłowe u dziecka, bóle brzucha, utrata masy ciała, anemia.
- Zarażenie tasiemcami przez długi czas przebiega bezobjawowo. Później pojawiają się epizodyczne bóle brzucha, zmniejszenie stężenia hemoglobiny we krwi, niestrawność, biegunka i bezprzyczynowa utrata masy ciała.
- Echinococcus - objawy zakażenia pasożytami, które tworzą Finowie, zależą od tego, który narząd został dotknięty. Wraz z rozwojem torbieli bąblowcowej w mózgu pojawiają się objawy neurologiczne. W przypadku uszkodzenia wątroby pacjenci skarżą się na ból po prawej stronie, zażółcenie skóry, ogólne pogorszenie stanu zdrowia i zaburzenia procesów trawiennych.
- Schistosomatoza - utrata masy ciała, bóle brzucha, zawroty głowy, powiększenie wątroby, śledziony, krew w moczu, gorączka, niedokrwistość, obrzęk skóry, kamica moczowa, suchy kaszel, zaburzenia defekacji.
- Filarioza – powiększone węzły chłonne, hipertermia, osłabienie, bóle głowy, krew w moczu, sztywność ruchów, powiększenie niektórych części ciała, obrzęk skóry, łzawienie.
Uwaga: większość opisanych objawów jest niespecyficzna i może towarzyszyć wielu innym chorobom.
Test na pasożyta
Ten test pozwala ocenić prawdopodobieństwo zakażenia robakami pasożytniczymi. Zdając go, należy skorzystać z opcji odpowiedzi typu „tak”, „nie”, „czasami”. Za każdą odpowiedź „tak” przyznawane są 2 punkty, a za każdą odpowiedź „nie” – 0 punktów. Odpowiedź „czasami” jest warta jeden punkt.
- Czy masz poranne mdłości?
- Czy występuje bladość skóry lub dziąseł?
- Czy występuje uporczywa niedokrwistość, która nie reaguje na leczenie farmakologiczne?
- Ból lub dyskomfort w jamie brzusznej?
- Czy niestrawność jest powszechna?
- Zaburzenia stolca?
- Czy jest ciężko po prawej stronie?
- Częste bóle głowy?
- Przerywany kaszel?
- Okresowe mrowienie w dużych stawach?
- Nagła utrata wzroku?
- Zgrzytanie zębami we śnie?
- Zjadasz duże ilości jedzenia, a jednocześnie odczuwasz głód?
- Częste alergie?
- Czy pojawia się obrzęk?
- Zmniejszona zdolność do pracy?
- Choroby przewlekłe?
- Okresowy ból brzucha?
- Objawy stanu zapalnego we krwi?
- Swędzenie w odbycie?
- Czy członkowie rodziny mają podobne objawy?
Test, w którym uzyskano nie więcej niż 6 punktów, można uznać za negatywny. Prawdopodobieństwo inwazji istnieje dla tych, którzy uzyskają od 6 do 17 punktów. Osoby, które uzyskają w teście od 17 do 24 punktów, prawie na pewno są zarażone tym lub innym robakiem. Przy wyniku od 24 do 42 punktów możemy mówić o wielokrotnej inwazji robaków różnych typów, co zdarza się niezwykle rzadko.
Diagnostyka laboratoryjna
Aby dokładnie zdiagnozować robaczyce, stosuje się kilka rodzajów testów laboratoryjnych:
Analiza stolca
Materiał biologiczny pobiera się do analizy rano. Niewielką ilość kału pobraną ze środka całkowitej porcji wysyła się do laboratorium. Tutaj powstały materiał jest badany wizualnie, próbując określić obecność w nim jaj. Jaja niektórych pasożytów są tak duże, że można je zobaczyć gołym okiem. Jeżeli tak się nie dzieje, biomateriał barwi się specjalnymi technikami, wysiewa na pożywkę, a następnie bada pod mikroskopem. O braku inwazji możemy mówić dopiero po trzech lub czterech badaniach, podczas których nie wykryto żadnych oznak obecności robaków. Technika ta nadaje się do identyfikacji wszystkich robaków, których jaja i segmenty są wydalane z kałem.
Skrobanie, rozmaz
Oznaki obecności owsików i glisty można wykryć pobierając zeskrobanie lub wymaz z fałdów okołoodbytowych pacjenta. Ta metoda jest istotna ze względu na specyfikę reprodukcji robaków. Aby złożyć jaja, owsik opuszcza jelita i wychodzi na zewnątrz, gdzie odbywa się proces składania jaj. Rozmaz należy pobrać rano, bez wstępnych zabiegów higienicznych. W przeciwnym razie jaja pasożyta zostaną wypłukane, a wynik testu będzie fałszywie negatywny.
Badanie krwi
W diagnostyce robaczycy ogólne badanie krwi ma pośrednie znaczenie. Ta metoda badawcza nie ujawnia żadnych niezaprzeczalnych oznak obecności pasożytów we krwi. Z reguły długotrwała obecność robaków pasożytniczych w organizmie prowadzi do nieznacznego obniżenia poziomu hemoglobiny i pojawienia się niespecyficznych objawów procesu zapalnego (zwiększenie ESR, leukocytoza).
Badanie krwi metodą ELISA
Metoda enzymatycznego testu immunoenzymatycznego (ELISA) opiera się na wykryciu przeciwciał przeciwko toksynom pasożytów i reakcji enzymatycznej organizmu na obecność robaka. Ta metoda badawcza umożliwia zdiagnozowanie choroby, nawet jeśli robak z tego czy innego powodu nie złożył jaj. Test ELISA jest najbardziej produktywny we wczesnych stadiach inwazji, kiedy robak dopiero zaczyna rozwijać się w organizmie człowieka.
Co zrobić, jeśli zostaniesz zarażony?
Jeśli występują oznaki infekcji pasożytniczej, nie należy podejmować próby samodzielnego leczenia. Niezależnie od tego, jakie objawy robaków występują u dorosłych, najlepszym rozwiązaniem będzie wizyta u parazytologa lub gastroenterologa. Przepisze niezbędne badania, będzie w stanie kompetentnie ocenić niebezpieczeństwo choroby i dobrać leki, które szybko i całkowicie usuną pasożyty z organizmu.
Pomimo pozornej prostoty choroby, robaczyca może mieć bardzo poważne konsekwencje. Zdarzają się przypadki, gdy obecność pasożytów prowadzi do perforacji jelit, niedrożności, zapalenia otrzewnej i sepsy. Nowoczesne leki pozwalają szybko i niezawodnie pozbyć się robaków. Jednak prawie każdy z nich ma szereg przeciwwskazań i zaleceń dotyczących stosowania, o których wie tylko specjalista. Dlatego każdy lek przeciwrobaczy lub tradycyjna medycyna powinna być stosowana wyłącznie po konsultacji z lekarzem.